Zelfstigmatisatie bij zieke artsen

Hoe vergaat het artsen die meer dan zes maanden arbeidsongeschikt zijn wegens ziekte? Helemaal niet goed volgens een kwalitatieve studie in het Verenigd Koninkrijk. Deze studie ging na welke problemen artsen ervaren om na een periode van langdurige ziekte het werk te hervatten. Hierin werden 77 artsen die zich in deze situatie bevonden, uitgenodigd voor een semigestructureerd diepte-interview. Uiteindelijk gingen 19 artsen daarop in. De belangrijkste redenen om niet deel te nemen waren de weigering dat het interview opgenomen werd en een blijvende bezorgdheid over de confidentialiteit.

De oorzaak van langdurige werkongeschiktheid was bij 18 van de 19 deelnemers een mentaal of verslavingsprobleem. Zeven van hen hadden ook een fysieke aandoening. Eén arts had enkel een fysiek probleem.

Het hervatten van het werk na een langdurige ziekte werd door artsen als een bijna onoverkomelijke hinderpaal ervaren. Er was een fundamentele verandering in hun identiteitsgevoel ontstaan, waarbij vooral negatieve zelfconcepties geïncorporeerd werden. Een arts verwoordde het aldus: ‘Eens het dokter-zijn was stopgezet, bleek dat er niet veel meer van mij overbleef.’

Hoewel het ziek zijn de arts misschien eindelijk dichter bij zijn gezinsleven bracht, kreeg dit meestal geen positieve waardering maar werd hij door de gezinsleden als een overlast ervaren: ‘...into the sort of bad category’. Een mentale ziekte van een arts werd ook door collega’s doorgaans als een zwakte of falen beoordeeld. Het past niet in het beeld van de beschikbare dokter die zelf niet ziek mag worden.

Hoewel artsen hoger scoren dan het gemiddelde van de bevolking wat mentale ziekte, drug- en alcoholgebruik en suïcide betreft, bleek de drempel tot de gezondheidszorg bij hen hoger te liggen. Dat komt deels door de volle agenda en de eis van beschikbaarheid maar schaamte en ongerustheid over de privacy en de confidentialiteit onder collega’s zijn wellicht meer doorslaggevend. Het resultaat is in elk geval dat zieke artsen, los van de oorzaak, vlug geïsoleerd en ongelukkig raken. Het meest ingrijpende gevolg was misschien wel dat zieke artsen het, al eens vermeende, negatieve oordeel van collega’s overnamen en zichzelf de schuld gaven. Deze zelfstigmatisering draagt in belangrijke mate bij tot het niet-slagen van een werkhervatting. Hoe moet dit aangepakt worden? Zoals steeds zal stigmatisatie afnemen wanneer de sociale afstand verminderd wordt.

De auteurs pleiten er dan ook voor dat reeds in de opleiding studenten geneeskunde in contact zouden komen met dokters die wegens ziekte langdurig arbeidsongeschikt raakten en daarbij zouden leren dat kwetsbaarheid wezenlijk deel uitmaakt van het arts-zijn. Hierdoor zouden zij niet meer de zwart-wit tegenstelling incorporeren tussen ofwel ‘onoverwinnelijk’ ofwel ‘compleet waardeloos’. Daarnaast moeten er ook voorzieningen opgezet worden waar artsen op een laagdrempelige en vertrouwelijke wijze hun problemen kunnen voorleggen aan collega’s, zoals in het 24/7 project ‘Doctors for Doctors’, een soort teleonthaal voor artsen, van de British Medical Association.

In een commentaar op dit onderzoek in ‘The Practitioner’ wordt gepleit voor een grotere bekommernis onder artsen. Dit kan al op een eenvoudige wijze gebeuren door in het contact met een collega steeds twee vragen voor ogen te houden: wat is er waardevol in hetgeen deze collega realiseert en voor welke eventuele moeilijkheden staat hij? Waarop de auteur besluit: ‘A supportive partnership, in which doctors feel valued by their collegues and in which personal vulnerabilities are acknowledged and mitigated, will both protect us from developing health problems and facilitate a return to health and work should they occur.’

Tom Jacobs


Henderson M, Brooks SK, Del Busso L, et al. Shame! Self-stigmatisation as an obstacle to sick doctors returning to work: a qualitative study. BMJ Open 2012 Oct 15;2(5). pii: e001776. doi: 10.1136/bmjopen-2012-001776.

Bland Ph. Helping sick doctors get back to work. The Practitioner 2012;256:5.

Invisible patients. Report of the Working Group on the health of health professionals, UK Department of Health 2010;90.