Impact van het pneumokokkenvaccin op hospitaalpneumonie

Van 2000 tot en met 2009 werd in de Verenigde Staten (VS) het 7-valent geconjugeerd pneumokokkenvaccin (7-PCV) aan kinderen jonger dan vijf jaar systematisch toegediend ter preventie van ernstige invasieve pneumokokkeninfecties (inclusief pneumonie). Ook in België gebeurde dit van 2005 tot en met 2010 bij kinderen jonger dan twee jaar. Men veronderstelde dat dit van bij de start een gunstig effect zou hebben op het aantal pneumokokkeninfecties in andere leeftijdsgroepen dan deze die werden gevaccineerd.

pneumokokvaccinOnlangs verschenen de resultaten van een Amerikaanse epidemiologische studie die een vergelijking heeft gemaakt van het aantal hospitalisaties voor pneumonie tussen 1997-1999 (dus net voor de introductie van het 7-PCV) en tussen 2007-2009.1 Voor de jongste (<2 jaar) en de oudste leeftijdsgroep (85+) waren de resultaten opvallend gunstig: een reductie van respectievelijk 43,2% (95%-BI:34,9-51,6%) en 22,8% (95%-BI: 17,3-28,4%). Volgens de auteurs is dit gunstige effect te danken aan het gebruik van het 7-PCV.

Er zijn bij deze studie echter enkele kanttekeningen te maken. Toevallig valt de periode 1997-1999 samen met de laagste en de periode 2007-2009 met de hoogste incidentie van pneumonie. Waarom de auteurs precies voor deze periodes kozen, wordt onvoldoende verantwoord.

Trends volgen is enkel zinvol over langere periodes. Het betreft hier een retrospectieve analyse van hospitaalgegevens waarbij de aandacht voornamelijk gaat naar de diagnose bij ontslag of overlijden. Dit impliceert enerzijds dat een pneumonie opgelopen tijdens het ziekenhuisverblijf, werd meegerekend en dat er anderzijds geen rekening gehouden werd met buiten het ziekenhuis opgelopen pneumonieën. Het is bovendien ook mogelijk dat de indicaties voor opname in de tijd zijn veranderd en dat nu minder pneumonieën resulteren in een ziekenhuisopname. Een verklaring voor een deel van de gunstige uitkomsten is wellicht ook de betere preventie van overdracht van ziekenhuisinfecties.

Bij dergelijke analyses wordt evenmin gekeken naar de onderliggende pathologie of oorzakelijke kiem. Een oudere incidentiestudie toonde aan dat het aandeel van de pneumokok als veroorzaker van pneumonie al sinds 1965 gestaag afneemt en in 1995 in de VS niet meer dan 20% bedroeg.2 Als we ervan uitgaan dat het vaccin enkel werkt tegen de zeven types pneumokokken in het vaccin, dan zou de doeltreffendheid logischerwijs lager liggen dan 20%. De hogergenoemde reductie van 43,2% bij jonge kinderen is dus enkel te verklaren door ongekende bias. Factoren zoals overdrachtpreventie en de betere opvolging van onderliggende risicofactoren (zoals roken) of de toenemende preventiemaatregelen zoals vaccinatie van ouderen tegen griep en vaccinatie met het 23-valent polysacharidevaccin kunnen grotendeels een verklaring zijn.

Zoals voorspeld, trad er sinds de introductie van het vaccin een verschuiving op naar andere zogenoemde niet-vaccinserotypes.3 Dit is zeker het geval voor België. Hier zien we bij jonge kinderen weliswaar minder bacteriële infecties en otitis media, maar pneumokokkenpneumonieën komen wel vaker voor.4

Een dalende trend in het aantal positieve hemoculturen is nog niet voor meteen.5 Alle hoop is gesteld op het nieuwe 13-valente vaccin waarmee kinderen sinds half 2011 worden ingeënt en dat door de Hoge Gezondheidsraad nu ook bij immuungedeprimeerden, ouderen met comorbiditeit vanaf 50 jaar of gezonde ouderen vanaf 65 jaar wordt aanbevolen.6

Barbara Michiels

  1. Griffin MR, Zhu Y, Moore MR, et al. U.S. hospitalizations for pneumonia after a decade of pneumococcal vaccination. N Engl J Med 2013;11;369:155-63.
  2. Bewick T, Sheppard C, Mundy LM, et al. Community-acquired pneumonia: impact of immune status. Am J Respir Crit Care Med 1995;152:1309-15.
  3. Greenwood S, Slack M, Trotter C, et al. Serotype prevalence in adults hospitalised with pneumococcal non-invasive communityacquired pneumonia. Thorax 2012;67:540-5.
  4. Sabbe M, Braeye T, Hue D, et al. Infectieziekten bij kinderen die voorkomen kunnen worden door vaccinatie. Trends en ontwikkelingen in België en de gemeenschappen. Brussel: WIV-ISP, 2011.
  5. Surveillance van Infectieuze Aandoeningen door een Netwerk van Laboratoria voor Microbiologie 2011 + Epidemiologische Trends 1983 - 2010 Streptococcus pneumoniae.
  6. Vaccinatie van volwassenen tegen pneumokokken. Brussel: Hoge Gezondheidsraad, 2013.