Oudermis(be)handeling

Norris D, Fancey P, Power E, Ross P. The critical-ecological framework: advancing knowledge, practice, and policy on older adult abuse. Journal of Elder Abuse & Neglect 2013:25:40-55.

Het onderliggende mechanisme van ouderenmis(be)handeling in onze maatschappij is nog niet goed gekend, onder andere door een gebrek aan consensus bij de stakeholders. Veel acties en interventies zijn niet gecoördineerd en verliezen daardoor slagkracht. Coördinatie van de aanpak is daarom zinvol. Ook mensen zelfbewuster maken is essentieel.

Intrafamiliaal geweld en ouderenmisbehandeling zijn complexe fenomenen, waar meerdere factoren en processen aan ten grondslag liggen.

Sinds 1970 wordt ouderenmis(be)handeling bestudeerd. De auteurs van dit artikel, verbonden aan het departement van familiestudies en gerontologie aan de Mount Saint Vincent Universiteit van Canada, gaan uit van een holistische visie. Ze hebben verschillende methodes gebruikt voor hun studies, waaronder twee focusgroepen.

Eerst werd de huidige kennis bestudeerd: het biopsychologische model, het sociale model en de situationele theorie, het sociale leren en modellerend model, het sociale uitwisselingsmodel en de feministische theorie, de structureel politieke theorie en het ecologisch perspectief.

Uit deze studies werd een ‘kritisch ecologisch model’ opgemaakt. Een centrale veronderstelling van deze kritische theorie gaat ervan uit dat alle acties en denkpatroon fundamenteel gemedieerd worden door machtsrelaties die berusten op sociale en historische constructies.

Het ecologische netwerk is samengesteld uit verschillende systemen, die interageren met elkaar (figuur). Het microsysteem is de directe omgeving van de patiënt (familie, vrienden, mantelzorgers en professionele verzorgers); het mesosysteem is een grotere entiteit waar de verschillende microsystemen met elkaar interageren en het exosysteem (wetgeving) is de grotere organisatie, die ook de hulp van de gemeenschap bepaalt. Uiteindelijk heeft men het macrosysteem met zijn sociohistorische ideologieën en culturele waarden.

Het kan dus op verschillende niveaus fout gaan. Het patriarchale, het familiegebonden zijn en het kapitalisme maken dat er meer geweld is in deze culturen dan in andere culturen. Macht en controlemechanismen bevorderen geweldsituaties. Omdat bejaarden niet meer productief zijn, verliezen ze aan macht en zijn ze kwetsbaarder. In tegenstelling tot ander geweld waarbij het slachtoffer afhankelijk is, is het bij oudermis(be)handeling vaak de dader, die financieel en emotioneel afhankelijk is. Uit de focusgroepen bleek verder dat zowel mannen als vrouwen potentieel slachtoffer kunnen zijn.

De auteurs besluiten dat ouderenmis(be)- handeling een complexe problematiek is. Het kritisch ecologisch model helpt om oog te hebben voor deze problematiek en helpt om de verbindingen te kunnen leggen om geweldsituaties te begrijpen. De integratieve en holistische benadering houdt rekening zowel met het macroniveau als met het leven van elke dag. De toekomst zal uitmaken of dit model voldoende is om preventie verder uit te bouwen en om na te gaan of interventiestrategieën effect hebben.

Lut De Deken