'Waarom het heden niet aan de toekomst kan weerstaan' - G.W.F. Hegel

Expert panel on effective ways of investing in health (De Maeseneer J, Jönsson B, Brouwer W, et al.). Definition of a frame of reference in relation to primary care with a special emphasis on financing systems and referral systems. Brussel: European Commission DG Health & consumers; 2014.

h43 5 02 kort nieuws-fig1Dit expertenteam heeft een omstandig rapport gemaakt op vraag van de Europese Commissie over hoe de eerstelijnszorg vorm zou kunnen krijgen in de verschillende deelstaten van de EU. Geen sinecure wanneer we weten hoe fundamenteel de sociaaleconomische verschillen tussen de landen zijn en dat de organisatie van de gezondheidszorg in elk land zijn eigen geschiedenis heeft. Het document is vrij uitgebreid, elk woord is gewikt en gewogen, maar in zijn geheel is dit een zeer goed onderbouwd document dat misschien een beetje kreunt onder de Noord-Europese invloeden. Een Portugees en een Spaans voorbeeld in de tekst kunnen dit onevenwicht niet herstellen. U vindt hier een samenvatting van de aanbevelingen.

Uitgebreid eerstelijnsteam

Volgens dit rapport is een uitgebreid team verantwoordelijk voor de uitbouw van de eerstelijnszorg. Deze zorg is persoonlijk, toegankelijk en komt tegemoet aan een breed scala van gezondheidsproblemen. Dit gebeurt in partnership met de patiënt en de mantelzorgers en de lokale gemeenschap met vooral aandacht voor de continuïteit en de coördinatie van de zorg.

Complexiteit van de zorg

De eerstelijnszorg komt tegemoet aan de vele uitdagingen waarmee de Europese gezondheidszorgsystemen in de toekomst geconfronteerd zullen worden: demografische verschuivingen (ontgroening en vergrijzing), chronische ziekten, multimorbiditeit, mondige patiënten die kwalitatieve zorgen verwachten, de blijvende ongelijkheid in gezondheid door sociale ongelijkheid.

De toenemende complexiteit van de zorg vraagt niet alleen om de integratie van de eerste lijn binnen het gezondheidszorgsysteem maar ook in andere systemen zoals het werk, de sociale sector, het onderwijs en de leefomgeving.

Toegankelijkheid

Een goed uitgebouwde eerstelijnszorg draagt ook bij tot de toegankelijkheid van de zorg en verbetert de gezondheidszorguitkomsten. Wanneer men de eerste lijn versterkt door haar als eerste aanspreekpunt te maken van de gezondheidszorg waar men terechtkan voor een zeer breed spectrum van gezondheidsproblemen met een breed aanbod van gecoördineerde en persoongefocuste zorg, dan kan men deze doelstellingen invullen. Wanneer de eerstelijnszorg de ambitie heeft om de ‘voorkeurinstap’ te zijn binnen het gezondheidszorgsysteem, dan zal het verwijsmodel meer moeten zijn dan enkel de rol van poortwachter. Het heeft de bedoeling om patiënten te begeleiden naar de gepaste en kosteneffectieve vormen van zorg en zeker niet om de toegang tot de zorg te beperken. Om deze rol goed in te vullen houdt men best rekening met een aantal randvoorwaarden (zie kader).

Randvoorwaarden verwijsmodel

De eerstelijnszorg wordt verstrekt door (interprofessionele) groepspraktijken of gezondheidscentra met een praktijkgerelateerde patiëntenlijst en de mogelijkheid voor het vragen van een tweede opinie op eerstelijnsniveau.

Een persoonlijke benadering die oog heeft voor de verwachtingen, de vragen en de doelstellingen van de patiënt zorgt voor een persoonlijke relatie tussen de patiënt en het eerstelijnsteam.

De eerste lijn heeft toegang tot de resultaten van beeldvorming en andere diagnostische testen.

De tweede lijn reageert adequaat eenmaal een patiënt verwezen is, met de mogelijkheid de patiënt prioritair te zien wanneer er een vermoeden is van een levensbedreigende diagnose (acuut zeer zieke kinderen, vermoeden van kanker…).

Continuïteit van de zorg is belangrijk bij ontslag en follow-up. Subsidiariteit van de zorg is hierbij het leidend principe dat wellicht lange wachtlijsten kan helpen afbouwen.

Ruim gebruik maken van de mogelijkheden die door ICT geboden worden voor uitwisseling en toegankelijkheid van informatie.

Ondersteuning door financiële en nietfinanciële incentives.

Gemengde financiering

Het expertenteam stelt verder dat de financiering van de eerste lijn substantieel moet zijn. De verantwoordelijkheid van de deelstaten bestaat erin dat het systeem toegankelijk moet zijn en dat een beroep doen op de gezondheidszorg geen oorzaak mag zijn van verarming. Er is weinig evidentie dat een persoonlijke bijdrage door de patiënt de vraag zou afremmen.

Gemengde betalingssystemen genieten de voorkeur, van forfaitaire vergoedingen per patiënt gecorrigeerd voor het risicoprofiel en betaling per prestatie. Performantiegerelateerde programma’s waarbij extra financiële vergoedingen voorzien worden, reserveert men best voor de integratie van nieuwe aanbevelingen.

Vlaamse context

Dit document is ruim, genuanceerd en goed onderbouwd. Iedereen die een passie heeft om verder vorm te geven aan de eerste lijn, kan het gerust als programma meenemen en gebruiken. Het zou een goede oefening zijn om de Vlaamse situatie eens vanuit dit perspectief te bekijken: waar kunnen we aansluiten, waar is verfijning nodig en waar staan we nog nergens? Merkwaardig is dat de huisarts een medespeler wordt naast de tandarts, de verpleegkundige, de diëtist, de ergotherapeut, de fysiotherapeut, de sociale werker, de psycholoog, de psychotherapeut en de apotheker. Dit is voor huisartsen een uitdaging met belangrijke implicaties voor de praktijkvoering. De inhoud van de manama-opleiding zal zeker meer dan nu ruimte moeten maken om de nodige kennis en vaardigheden te verwerven om binnen dergelijke teams te kunnen functioneren.

Het nu biedt veiligheid en vertrouwen. De toekomst is een uitdaging met veel onzekerheden maar anticiperen is onvermijdelijk en noodzakelijk.

Marc Lemiengre